Chấm dứt hợp đồng lao động: Quy định, quyền và nghĩa vụ

Chấm dứt hợp đồng lao động là vấn đề mà cả người lao động và người sử dụng lao động đều có thể gặp phải trong quá trình làm việc. Việc hiểu rõ các quy định của pháp luật, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên sẽ giúp hạn chế tranh chấp và đảm bảo quyền lợi hợp pháp. Cùng Tuyển Dụng Toàn Cầu tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây. 

1. Chấm dứt hợp đồng lao động là gì?

Chấm dứt hợp đồng lao động là một sự kiện pháp lý đánh dấu sự kết thúc của mối quan hệ lao động giữa người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ). Khi đó, mọi quyền lợi và nghĩa vụ của cả hai bên đều chấm dứt. 

Việc này có thể diễn ra bằng cách thỏa thuận giữa hai bên hoặc qua quyết định đơn phương của một bên. 

Chấm dứt hợp đồng lao động là hình thức kết thúc quan hệ lao động

Xem thêm: Lao động phổ thông là gì? Các loại công việc lao động phổ thông

2. Các trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động

Theo Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng lao động có thể chấm dứt trong nhiều trường hợp khác nhau. Dưới đây là một số trường hợp phổ biến mà người lao động và người sử dụng lao động cần nắm rõ.

2.1. Hết hạn hợp đồng lao động

Đây là trường hợp phổ biến nhất đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn. Khi hợp đồng hết thời hạn và hai bên không ký kết hợp đồng mới hoặc gia hạn theo quy định, quan hệ lao động sẽ chấm dứt. 

Nếu cả hai vẫn có nhu cầu hợp tác, doanh nghiệp và người lao động có thể thỏa thuận ký hợp đồng mới. 

2.2. Theo thỏa thuận giữa đôi bên

Người lao động và người sử dụng lao động có quyền thỏa thuận chấm dứt hợp đồng trước thời hạn nếu cả hai cùng đồng ý. Việc thỏa thuận nên được lập thành văn bản để đảm bảo quyền lợi và hạn chế phát sinh tranh chấp sau này. 

2.3. Hành vi sai phạm của người lao động

Nếu người lao động có những hành vi vi phạm nghiêm trọng nội quy hoặc nằm trong các trường hợp bị sa thải theo quy định của pháp luật, người sử dụng lao động có quyền chấm dứt hợp đồng. Tuy vậy, việc xử lý cần phải tuân theo đúng quy trình và thủ tục theo Bộ luật Lao động.  

Người lao động vi phạm nội quy có thể dẫn đến bị sa thải

2.4. Sa thải do tái cơ cấu kinh tế

Khi công ty tiến hành tái tổ chức, áp dụng công nghệ mới, thực hiện sáp nhập hoặc chia tách, hoặc gặp phải khó khăn kinh tế dẫn đến việc phải giảm số lượng nhân viên, hợp đồng lao động có thể bị chấm dứt. Trong trường hợp này, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về thông báo, trợ cấp và quyền lợi của người lao động theo quy định.

2.5. Mất khả năng lao động do vấn đề sức khỏe

Nếu người lao động bị ốm đau, tai nạn hoặc suy giảm khả năng lao động kéo dài và không còn đủ điều kiện để tiếp tục thực hiện công việc theo hợp đồng, người sử dụng lao động có thể chấm dứt hợp đồng theo quy định của pháp luật. 

Việc chấm dứt phải căn cứ vào hồ sơ y tế, thời gian điều trị và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Bộ luật Lao động để đảm bảo quyền lợi của người lao động. 

Người không đủ sức khỏe sẽ phải chấm dứt hợp đồng lao động

3. Điều kiện để đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

3.1. Điều kiện đối với người lao động

Người lao động có quyền tự ý chấm dứt hợp đồng mà không cần lý do, chỉ cần đảm bảo điều kiện thông báo trước hoặc có thể nghỉ ngay mà không cần thông báo trong một số tình huống đặc biệt.

Các tình huống có thể nghỉ ngay mà không cần thông báo gồm:

• Không được phân công công việc, địa điểm hoặc điều kiện làm việc như đã thỏa thuận.
• Không nhận đủ lương hoặc bị trả lương không đúng hạn.
• Bị ngược đãi, bạo lực, xúc phạm, hoặc bị cưỡng chế làm việc.
• Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc.
• Lao động nữ mang thai buộc phải nghỉ việc theo chỉ định của cơ sở y tế.
• Đến tuổi nghỉ hưu theo quy định.
• Người sử dụng lao động cung cấp thông tin sai lệch ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng.

Trong các trường hợp thông thường (cần thông báo trước), thời gian thông báo là:

• Ít nhất 45 ngày cho hợp đồng không xác định thời hạn.
• Ít nhất 30 ngày cho hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng.
• Ít nhất 03 ngày làm việc cho hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng.

3.2. Điều kiện đối với người sử dụng lao động

Người sử dụng lao động chỉ có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng trong những trường hợp được pháp luật quy định và cần thông báo trước cho người lao động như quy định đã nêu. 

Các tình huống cho phép NSDLĐ chấm dứt hợp đồng bao gồm:

• NLĐ không thường xuyên hoàn thành công việc theo tiêu chí đánh giá của công ty.
• NLĐ bị bệnh hoặc tai nạn và đã điều trị liên tục trong thời gian dài (trên 12 tháng với hợp đồng không xác định thời hạn; hoặc trên 06 tháng với hợp đồng từ 12 đến 36 tháng) mà chưa hồi phục.
• Do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh hay những lý do bất khả kháng khác, dù NSDLĐ đã áp dụng mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn phải thu hẹp hoạt động sản xuất và giảm số lượng vị trí làm việc.
• NLĐ không có mặt tại nơi làm việc sau 15 ngày kể từ khi hết thời gian tạm hoãn hợp đồng lao động.
• NLĐ tự ý vắng mặt mà không có lý do hợp lệ liên tục từ 05 ngày làm việc trở lên.
• NLĐ đã cung cấp thông tin không chính xác khi ký hợp đồng làm ảnh hưởng đến quy trình tuyển dụng.

Những trường hợp đặc biệt mà NSDLĐ không được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng, cụ thể là đối với NLĐ nữ đang mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi, hoặc NLĐ đang nghỉ ốm, tai nạn lao động có xác nhận từ cơ sở y tế.

4. Quyền và nghĩa vụ của mỗi bên

4.1. Đối với người lao động

Người lao động cũng cần thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình để quá trình chấm dứt hợp đồng được thực hiện trọn vẹn và rõ ràng.

• Thực hiện việc bàn giao công việc và tài sản cho doanh nghiệp.
• Trả lại hồ sơ, tài liệu thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp.
• Tuân thủ các thỏa thuận về bảo mật thông tin (nếu có).

4.2. Đối với người sử dụng lao động

Người sử dụng lao động cần tuân thủ các nghĩa vụ pháp lý khi chấm dứt hợp đồng để bảo vệ quyền lợi cho người lao động:

• Đảm bảo thanh toán đủ tiền lương, thưởng và số ngày phép còn lại.
• Thực hiện nghĩa vụ về bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp.
• Cung cấp các tài liệu liên quan đến thời gian làm việc.

Tìm hiểu thêm: Lao động thời vụ là gì? Quy định mới và thông tin cần biết

5. Thủ tục chấm dứt hợp đồng lao động đúng quy định

Để quá trình chấm dứt hợp đồng lao động diễn ra đúng pháp luật và đảm bảo quyền lợi của các bên, người lao động và người sử dụng lao động cần thực hiện đầy đủ các bước sau:

5.1. Chuẩn bị đơn hoặc thông báo chấm dứt hợp đồng

Nếu người lao động chủ động nghỉ việc, cần gửi đơn xin nghỉ việc hoặc thông báo chấm dứt hợp đồng theo đúng thời hạn báo trước được quy định trong hợp đồng hoặc Bộ luật Lao động. 

Trường hợp doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng, người sử dụng lao động cũng phải thông báo bằng văn bản và thực hiện đúng căn cứ pháp luật.

Chuẩn bị đơn hoặc thông báo chấm dứt hợp đồng

5.2. Bàn giao công việc và tài sản

Trước khi nghỉ việc, người lao động cần hoàn thành việc bàn giao công việc, hồ sơ, tài liệu, thiết bị và các tài sản được doanh nghiệp giao quản lý. Việc bàn giao đầy đủ sẽ giúp quá trình chấm dứt hợp đồng diễn ra thuận lợi và tránh phát sinh tranh chấp.

Bàn giao toàn bộ công việc

5.3. Hoàn tất thanh toán và hồ sơ

Sau khi hợp đồng chấm dứt, doanh nghiệp có trách nhiệm thanh toán đầy đủ tiền lương, tiền phép năm chưa nghỉ (nếu có), trợ cấp và các khoản quyền lợi khác theo quy định. Đồng thời, hai bên cần hoàn tất các thủ tục liên quan đến hồ sơ lao động và các nghĩa vụ còn tồn đọng.

5.4. Nhận các giấy tờ liên quan sau khi nghỉ việc

Người lao động cần nhận lại các giấy tờ cần thiết như sổ bảo hiểm xã hội (nếu có), giấy tờ gốc đã nộp cho doanh nghiệp, quyết định chấm dứt hợp đồng lao động và các tài liệu liên quan khác. 

Đây là những giấy tờ quan trọng để thực hiện các thủ tục về bảo hiểm, trợ cấp thất nghiệp hoặc ứng tuyển vào công việc mới.

Nhận các giấy tờ liên quan sau khi nghỉ việc

6. Hậu quả khi chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật

Chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật xảy ra khi một bên tự ý thôi việc hoặc sa thải mà không tuân thủ đúng quy định về lý do và thời gian thông báo. Hậu quả xảy ra trong hai trường hợp như sau:

• Nếu người lao động vi phạm luật: Bạn sẽ mất trợ cấp thôi việc. Bạn cũng cần phải bồi thường cho công ty tương đương nửa tháng lương và khoản tiền tương ứng với số ngày không báo trước. Nếu có khoản chi phí đào tạo, bạn cũng sẽ phải hoàn trả.
• Nếu công ty vi phạm luật: Công ty bắt buộc phải tiếp nhận bạn quay lại làm việc. Họ cần phải trả lương cho những ngày bạn không làm việc, cộng thêm ít nhất hai tháng lương. Nếu bạn không muốn trở lại làm việc, bạn sẽ nhận thêm tiền trợ cấp thôi việc.

7. Những lưu ý khi chấm dứt hợp đồng lao động

Để đảm bảo quyền lợi và hạn chế phát sinh tranh chấp, người lao động và người sử dụng lao động cần lưu ý một số vấn đề quan trọng khi chấm dứt hợp đồng lao động.

Đối với người lao động:

• Tuân thủ thời hạn báo trước theo quy định hoặc hợp đồng lao động.
• Hoàn thành việc bàn giao công việc, tài sản và hồ sơ liên quan.
• Kiểm tra quyền lợi như tiền lương, trợ cấp, bảo hiểm và các khoản thanh toán khác trước khi nghỉ việc.
• Nhận đầy đủ giấy tờ như quyết định nghỉ việc, sổ BHXH (nếu có) và các tài liệu cần thiết.

Đối với người sử dụng lao động

• Chấm dứt hợp đồng đúng căn cứ và trình tự theo quy định của pháp luật.
• Thông báo trước cho người lao động trong các trường hợp pháp luật yêu cầu.
• Thanh toán đầy đủ tiền lương, trợ cấp và các quyền lợi khác đúng thời hạn.
• Hoàn trả hồ sơ, giấy tờ và xác nhận quá trình làm việc để người lao động thực hiện các thủ tục liên quan sau khi nghỉ việc.

Có thể quan tâm: Cho thuê lại lao động là gì? Quy định, quyền và lợi ích các bên

Chấm dứt hợp đồng lao động là một quá trình cần được thực hiện đúng quy định để đảm bảo quyền và lợi ích của cả người lao động và người sử dụng lao động. Hy vọng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các trường hợp chấm dứt hợp đồng, thủ tục cũng như những lưu ý quan trọng. 

Nếu đang tìm kiếm cơ hội việc làm mới sau khi nghỉ việc, hãy liên hệ với  Tuyển Dụng Toàn Cầu 092 384 09 99  để cập nhật hàng nghìn tin tuyển dụng uy tín từ nhiều doanh nghiệp trên cả nước và nhanh chóng tìm được công việc phù hợp.